اهمال کاری و تسویف؛

              بلای جان خود شناسی و خود سازی

حلول ماه مبارک رمضان، ماه خود شناسی و خود سازی را به تمام اهل دل شاد باش می­گوییم!

آدمی برای دست یابی به کمال شایسته به حال خود نیازمند شناخت درست از مسیر و مقصد زندگی و عزم جدی و تلاش در راستای دست یابی به کمال است.  لیک سپاهیان مبلغ غفلت ورزی از این امور از درون و برون بسی فعال اند و او را از اندیشیدن در باب معمای کمر شکن هستی باز می­دارند. از وسوسه­های نفس و شیطان تا ابزارهای مدرن غفلت همه دست به دست هم داده اند تا او را از افتادن در این مسیر باز دارند. لیک اوقاتی در طول سال در هر آیینی وجود دارد که فرصت­هایی را برای اندیشیدن فراهم می­سازند تا انسان اندکی به خود آید و در پی درک معمای آفرینش بر آید. بفهمد کیست، از کجا آمده است، کجا می رود و آمدنش برای چه بوده است؟ اگر درک اجمالی از این امور دارد گامی در مسیر بردارد و خود و مبدا و مقصدش را بهتر شناسایی کند. ماه رمضان در دین مبارک اسلام از چنین ویژگی برخوردار است. لیک در متون دینی از چیزی به نام تسویف سخن به میان آمده است که عالمان تربیت اهمال کاری اش خوانند. بدین معنا که انسان هر وقت برای اندیشه و عمل در مسیر خود شناسی و خود سازی گام بر می دارد از درون وسوسه می­شود که هنوز فرصت بسیار است، صبر می­کنیم تا رمضان یا اوقات متبرک دیگری پیش آید و دست به این کار بزنیم. وقتی رمضان می­شود باز هم این ندای شوم انسان را تخدیر می کند که رمضان شب قدری دارد، در این شب از خداوند توفیق شناخت و رفتار درست را طلب می­کنم. شب قدر هم می­آید و او هم چنان سر گرم امور دیگر است. از ثری تا ثریا در سیطره اندیشه­ی و اوهام  اوست و خودش در تاق نسیان! رمضان می­گذرد و او با خود نجوا می­کند که هنوز فرصت بسیار است، در ایام دیگر دست به این کار خواهم زد. به همین ترتیب روزها و ماه­ها و سالها می­آیند و می­روند و انسان اسیر امور دیگری جز خود است و فردا و فردا می­کند. تفاوتی نمی­کند که به چه کاری مشغول باشد، وقتی پای غفلت از خود و اندیشه در باب معمای هستی به میان باشد دروازه بر پاشنه­ی همیشگی خواهد چرخید و انسان هم چنان در توهمات خود خواهد غلطید و از تفکر در سرنوشت خود و عمل برای دست یابی به کمال باز خواهد ماند. اولیای الاهی چه زیبا در قالب ادعیه از این رفتار شوم بر حذر داشته اند. امام سجاد علیه السلام در دعای شریف ابو حمزه ثمالی از خدای سبحان توفیق می­طلبد که از تسویف و آرزوهای دور و دراز خلاص شود. بر گذر عمر افسوس می­خورد: و قد افنیت بالتسویف و آلامال عمری!

راه درمان اهمال کاری و فردا فردا کردن برای شناخت و رفتار درست آن است که انسان از مطلق گرایی در هر عملی به ویژه خود شناسی و خود سازی دور شود. از قدیم گفته اند برداشتن سنگ بزرگ علامت نزدن است! انسانی که ارگانیسم بدنش با مواد مخدری عادت کرده باشد اگر بخواهد یک باره رها کند هر چند محال نیست، ولی بسیار اندک اند کسانی که به چنین کاری توفیق ­خواهند یافت. راه آن ترک تدریجی است. انسان گرفتار در مخدرات غفلت نیز اگر بخواهد از این دام راهی به رهایی و روزنی به روشنایی بگشاید چاره­ی جز دل سپردن به تدریج ندارد. بنابراین چه نیکوست که اگر انسان از خود غافل باشد، ایام متبرکی چون ماه رمضان را آغازی برای تامل و تدبر در معمای آفرینش قرار دهد و کم کمک پس از آن نیز این مسیر را ادامه دهد تا فراز و فرود زندگی او را به نهادینه شدن غفلت مبتلا نسازد، در هیاهو ها و غوغا سالاری ها مسیر و هدف را گم نکند و طی کردن راه را هرچند آهسته فرو نگذارد.

امیدوارم این نوشته نه به عنوان درس اخلاق که به عنوان عاملی برای اندیشیدن و تعمق و تامل تلقی شود و بتوانیم در ایام مبارک رمضان آفاق جدیدی را به روی خود مان بگشاییم.